Covid, Gestalt και Matrix 4

     

   

(πολύ μικρό spoiler για Matrix 4 μόνο στην τελευταία παράγραφο!)

 

    Στην πρόσφατη παρέμβαση του στο διήμερο ενάντια στο υγειονομικό απαρτχάιντ στη Νομική ο Φώτης Τερζάκης υποστηρίζει ότι σήμερα, στην εποχή της Covid-19, συγκρούονται δύο αισθητηριακές και επιστημονολογικές αντιλήψεις για την ασθένεια και την ιατρική ως θεραπευτική πρακτική: α) η αντίληψη της δυτικής/κυρίαρχης μετα-καρτεσιανής και μετα-νευτώνειας ιατρικής που αντιμετωπίζει το σώμα ως μια αυτοτελή μηχανή που δέχεται εξωγενείς εισβολές από τη γεμάτη παθογένειες φύση και β) η πιο παραδοσιακή και πλέον εναλλακτική αντίληψη της ιατρικής ως φροντίδα και συναινετική θεραπευτική πρακτική ενάντια στην κατάρρευση της έμφυτης ανοσοποιητικής ικανότητας του οργανισμού. Το δίλημμα μοιάζει με τις παιγνιώδεις εικόνες gelstat, όπου ανάλογα αν το μάτι θα εστιάσει στο μαύρο ή το άσπρο βλέπει είτε δύο μαύρα "μολυσματικά" πρόσωπα, είτε το λευκό "δισκοπότηρο" της κυρίαρχης επιστήμης. Υπό τη βασική πολιτική παραδοχή ότι δεν μπορεί να υπάρξει κανείς απόλυτα "υγιής" σε ένα άρρωστο κοινωνικό σύστημα όπως ο καπιταλισμός, ο Φ. Τερζάκης υποστηρίζει ότι ενώ οι δυο αισθητηριακές αντιλήψεις μπορεί να συνυπάρχουν (αν και για να δεις την κάθε εικόνα χρειάζεται στιγμιαία ο εγκέφαλος να αποκλείσει την ύπαρξη της άλλης) και σε δεύτερο χρόνο να δημιουργούν μια πιο πλήρη επιστημολογική κατανόηση της πραγματικότητας, στην πράξη καλούμαστε ως (εν δυνάμει) ασθενείς να διαλέξουμε τη σηματοδότηση της αρρώστιας που θεωρούμε ότι ισχύει, με τις συνέπειες της επιλογής να εξουσιοδοτούν δράσεις ανυπολόγιστου βεληνεκούς που κάνουν αδύνατη την εναλλακτική οπτική σε δεύτερο χρόνο.

    Αν μεταφέρουμε το δίλημμα πέρα από τη νοηματοδότηση των θεραπευτικών πρακτικών, στη μεγάλη εικόνα των δυο αντιλήψεων για την κρίση Covid-19 που συγκρούονται κοινωνικά θα δούμε ανάλογα ενδιαφέροντα συμπεράσματα: α) Η "λευκή" και κυρίαρχη νοηματοδότηση βλέπει μια πρωτοφανή υγειονομική κρίση που κυριαρχεί/καθοδηγεί της οικονομικής/πειθαρχικής διάστασης της κρίσης/αναδιάρθρωσης, ενώ η β) η "μαύρη", "ψεκασμένη" αντίληψη της πραγματικότητας βλέπει έναν πρωτοφανή παγκόσμιο σχεδιασμό βιοπολιτικής αναδιάρθρωσης των κοινωνικών μας σχέσεων που εκεμταλλεύεται/έχει "καβαλικεύσει" έναν πραγματικό μεν αλλά υπερτιμημένο υγειονομικό κίνδυνο. Η πρώτη αντίληψη, που φαίνεται να κυριαρχεί και επί του λεγόμενου ριζοσπαστικού κινήματος, βασίζεται στην προτεραιότητα που δίνει στις έννοιες της ευαλωτότητας, της φροντίδας και της συμπερίληψης για τη δημιουργία κοινοτήτων αγώνα και συνύπαρξης. Η δεύτερη και πιο μειοψηφική αντίληψη βλέπει αντίθετα μια κομβική αλλαγή παραδείγματος με βάση την αναδιάρθρωση που τα αφεντικά αποκαλούν "4η βιομηχανική επανάσταση", όπου (με βάση μια μαρξιστική οπτική) πλέον η εργατική δύναμη περνάει στο στάδιο της απόλυτης υπαγωγής της στη σχέση κεφάλαιο, καθώς η βιοπολιτική αναδιάρθρωση και ο κρατικός έλεγχος περνάει κυριολεκτικά στο εσωτερικό των παραγωγικών σωμάτων, όπως και των συνηθειών και της κοινωνικοποίησης τους.

    Σε αυτό το πλαίσιο, ένα πεδίο μιας υγιούς βάσης για έναν ψύχραιμο ενδοκινηματικό διάλογο θα έπρεπε να βασίζεται στη δευτερογενή αντίληψη της πραγματικότητας που συνθέτουν οι δύο συγκρούομενες αντιλήψεις της κρίσης, κόντρα στην πίστη και στο δογματισμό που συναντιέται και στις δύο πλευρές για την κυριαρχία της ιδεολογικής αντίληψης τους επί της πραγματικότητας. Σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσε π.χ. να συνυπάρχει η δομική κριτική στα καπιταλιστικά/κυριαρχικά περιεχόμενα της δυτικής ιατρικής, χωρίς να συνοδεύεται αναγκαστικά από μια υποτίμηση του πραγματικού υγειονομικού κινδύνου που συνιστά η εξάπλωση και  οι επιπτώσεις του SARS-COV2 για τα πιο (όχι μόνο υγειονομικά αλλά και ταξικά) ευάλωτα μέλη των κοινοτήτων μας. Ειδικά στο μολυσματικό καπιταλιστικό περιβάλλον που όλοι επιβιώνουμε και το οποίο πλέον συνοδεύεται και από μια επιχείρηση περαιτέρω διάλυσης, ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης των δημοσιών συστημάτων υγείας, στα οποία πηγαίνει σταθερά ένα κομμάτι της αξίας που παράγουμε καθημερινά. Χωρίς να συνοδεύεται δηλαδή από μια υποτίμηση της υγειονομικής διάστασης της κρίσης που προκαλεί ο (όχι και τόσο φυσιολογικά) συμπεριφερόμενος ιος, στην οποία υποκύπτουν πολλές φορές οι οπαδοί της γραμμής σκέψης του Φ. Τερζάκη ή και ο ίδιος.

    Από την άλλη, η μη δογματική σκέψη και ο πιο ψύχραιμος ενδοκινηματικός διάλογος για τα χαρακτηριστικά αυτού που ζούμε δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη επιλογής δράσης ενάντια στις ταξικές συνέπειες της εξελισσόμενης καπιταλιστικής θανατοπολιτικής και βιοπολιτικής αναδιάρθρωσης. Ειδικά από τη στιγμή που είναι ευδιάκριτη και μια (ενδο)ταξική διαφοροποίηση στην πλευρά αντίληψης της κρίσης που διαλέγει ο καθένας και η καθεμία. Πίσω από τη "λευκή" αντίληψη συναρθρίζεται η πιο προνομιούχα, ψηφιακά ειδικευμένη και πολιτιστικά ενσωματωμένη στο μεταμοντέρνο θέαμα εργατική τάξη, μαζί με την πλειοψηφία των μισθωτών στρωμάτων του δημοσίου που βλέπουν ή ελπίζουν σε μια "κεϋνσιανη" στροφή των κρατών λόγω της κρίσης, αντί να αντιλαμβάνονται πρώτα απ' όλα την υποτίμηση που συνιστά για την εργατική τους δύναμη η ψηφιακή αναδιάρθρωση μέσω του μοντέλου της τηλεκπαίδευσης/τηλεργασίας/τηλεϊατρικής κτλ. Πίσω από τη "μαύρη" αντίληψη συναρθρίζονται αντίθετα τα πιο υποτιμημένα και ανειδίκευτα στρώματα της χειρωνακτικής εργασίας που βιώνουν την ελιτίστικη και ρατσιστική χλεύη των ειδικών ως "ψεκασμένα". Και στα δυο στρατόπεδα συναθροίζονται και τα αντίστοιχα κομμάτια των μικροαστικών στρωμάτων, με ένα μειοψηφικό, "προοδευτικό" να διαλέγει την υποταγή στις κυρίαρχες πολιτικές, πιστεύοντας ότι στο τέλος θα επιβιώσει και ένα πιο πλειοψηφικό να αντιλαμβάνεται την κατά μέτωπο επίθεση που δέχεται, κωδικοποιώντας/μυστικοποιώντας την συνήθως μέσα από τα ιδεολογικά φίλτρα της χριστιανικής θρησκείας και της ακροδεξιάς.

    Αν λοιπόν η ανάγκη επιλογής στρατοπέδου έχει σχέση όχι με την προσπάθεια διανοητικής κατανόησης της κρίσης, αλλά με την υπαρξιακή προσπάθεια αντίστασης στη νέα κανονικότητα το δίλημμα μοιάζει αρκετά με αυτό του Matrix: Μπορείς να διαλέξεις α) το "μπλε" χάπι και να συνεχίζεις να ζεις μια ήρεμη, σχετικά υγειονομικά ασφαλή και ψηφιακά επενδυμένη "ζωή", περιμένοντας υπομονετικά "να λογαριαστούμε μετά" ή β) το "κόκκινο" χάπι και να οδηγηθείς κατευθείαν και ανεπίστρεπτα στην καρδιά του εξελισσόμενου ταξικού πολέμου, αντιμετωπίζοντας πρώτα απ' όλα όχι την άμεση επίθεση των κρατικών μηχανισμών, αλλά την κοινωνική απομόνωση από τους πιστούς της κυρίαρχης επιστήμης και τους ενσωματωμένους οπαδούς της εντός του λεγόμενου ριζοσπαστικού/ανταγωνιστικού κινήματος. Όπως μάλιστα αρκετά σωστά υπαινίσσεται το προβαλλόμενο αυτή τη στιγμή στις αίθουσες (από τις οποίες αποκλείονται οι λήπτες του "κόκκινου χαπιού") τέταρτο επεισόδιο της χολιγουντιανής σειράς, σε σχέση με 20 χρόνια πριν: 

α) είναι όλο και περισσότερα τα ενσωματωμένα bots που αναλαμβάνουν με μεγάλη χαρά την συστημική επίθεση στους αιρετικούς και τις αντιστεκόμενες, ενώ και η ίδια η έννοια της ελευθερίας έχει υποτιμηθεί εντός του λεγόμενου ριζοσπαστικού κινήματος, με την υγειονομική πλευρά να την περιορίζει/υποτιμά στα πλαίσια των αστικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. 

β) Εντός του πραγματικά ριζοσπαστικού και ανταγωνιστικού στρατοπέδου (όσων έχουμε διαλέξει το "κόκκινο χάπι" και βλέπουμε τη μαύρη πλευρά του gelstat) ηγεμονεύει πλέον και μια αντίληψη ότι δε μας συμφέρει ο άμεσος πόλεμος με τις "καπιταλιστικές μηχανές", ή τέλος πάντων δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά με βάση τους υπάρχοντες συσχετισμούς, παρά μόνο να δημιουργήσουμε αυτόνομες κοινότητες συνύπαρξης εντός της αναβαθμισμένης στρατιωτικά και βιοπολιτικά καπιταλιστικής κυριαρχίας (βλ. π.χ. την πρόσφατη παρέμβαση του Ιταλού ριζοσπάστη διανοούμενου Agamben στο ίδιο διήμερο στη Νομική). Αν και σε επίπεδο (αμυντικής) τακτικής σίγουρα έχουν μια προφανή αναγκαιότητα και χρησιμότητα οι αυτόνομες κοινότητες αντίστασης στη νέα κανονικότητα, όπως σωστά υποστηρίζει στην αρχή της ομιλίας του ο Φ. Τερζάκης πρέπει να καταλάβουμε καλά ότι το πρωτοφανές σε αυτή την κρίση/αναδιάρθρωση είναι ότι δε δίνεται κανένα περιθώριο, διαφυγής, εξορίας ή απόδρασης.