ΤΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ 30 ΕΛΛΗΝΙΚΑ UNDERGROUND-OLD SCHOOL RAPS ΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ 2011-20

 

 

Εντάξει το 2020 ήταν καταστροφική χρονιά, αλλά οφείλουμε να δούμε την μεγάλη εικόνα. Αν και τα media μας πούλησαν το τέλος της δεκαετίας των ’10ς πέρυσι, η επιστημονική αλήθεια είναι ότι μια δεκαετία ξεκινάει από το έτος 1 και λήγει στο έτος που έχει ένα 0 στο τέλος. Ή έστω έτσι θέλουμε να μετράμε εμείς οι αιρετικοί τον χρόνο, που γνωρίζουμε ότι στα έτη που ξεκινάνε με 1 ξεκινάνε όλα τα σημαντικά γεγονότα (ενδεικτικά 81 πασοκαρα, 91 διάλυση ΕΣΣΔ - μαθητικές καταλήψεις, 2001 Δίδυμοι Πύργοι, 2011 κίνημα πλατειών κ.α.). Οπότε είναι η κατάλληλη ώρα για απολογισμό της δεκαετίας 2011-2020 μέσω της κυρίαρχης νεανικής underground κουλτούρας του hip-hop.

 

Η Ηip Ηop κουλτούρα μετράει πλέον τρεις δεκαετίες επίσημης ζωής στην Ελλάδα (τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 80 θα θεωρήσουμε ότι βρισκόταν σε σπερματική κατάσταση). Η δεκαετία των 90ς συμβολίζει την ένδοξη και “αγνή” παιδική ηλικία της κουλτούρας που σημαδεύτηκε από την διαμάχη της low bap σκηνής με την Ηχοκρατορία και την “ΖΝ σχολή”. Την επόμενη εφηβική δεκαετία αν και συνέχισε να σιγοβράζει η προηγούμενη διαμάχη, τροφοδοτούμενη και από την σταδιακή ενσωμάτωση του ραπ στην κυρίαρχη θεαματική κουλτούρα, άρχισε σταδιακά να διαμορφώνεται μια τρίτη πιο ανεξάρτητη underground τάση με επίκεντρο τις μητροπολιτικές γειτονιές και μια σχιζο-νεολαία που φτάνει στην έκρηξη του Δεκέμβρη του 2008 (κύριοι εκπρόσωποι Ψυχοδράμα 07, ΒΠς, Bong Da City, RNS, ΒΟΡ.ΑΣ.).

 

Στην τρίτη δεκαετία της Hip Hop κουλτούρας στην Ελλάδα, η προηγούμενη διαμάχη λήγει και επίσημα, και η underground κουλτούρα εκτοξεύεται ως νο 1 άκουσμα στα αφτιά της millenial νεολαίας τη κρίσης, τόσο στην πιο πολιτικοποιημένη όσο και στην πιο μηδενιστική/κυνική εκδοχή της. Ταυτόχρονα, δημιουργείται  ένα νέο “σχίσμα” ανάμεσα στην παραδοσιακή undreground – boom bap/old school τάση και την τραπ σκηνή, που εκφράζοντας τον νέο ήχο από τον Νότο των ΗΠΑ και τα salng του Λονδίνου, φτάνει να ανταγωνίζεται το παλιό λαϊκο-ποπ ως κυρίαρχη θεαματική κουλτούρα. 

 

Συνεπώς, η δεκαετία των ’10ς σηματοδοτεί την νεανική ωρίμανση της πάλαι ποτέ υποκουλτούρας, τόσο ως προς την κατάκτηση της κορυφής του Θεάματος, όσο και ως προς την εμβάθυνση σε περιεχόμενα και κώδικες που επιζητούν την επιστροφή στην χρυσή - “αγνή” 90ς εποχή των δρόμων και των πάρκων που γεννήθηκε. Εδώ θα ασχοληθούμε μόνο με την udnerground – old school τάση, γιατί δεν κρύβουμε τα γούστα μας και την απέχθεια μας στον τρας λούμπεν νεοπλουτισμό των τραπερς, χωρίς να υποτιμούμε το γεγονός ότι ο “νέος ήχος” φαίνεται να έχει την εμβέλεια (με κύριο όχημα το drill στυλ) να εκτοπίζει τις παλιές μουσικές φόρμες, μεταλλάσσοντας συνολικά την σκηνή Αλλά αυτό είναι κάτι που μένει να δούμε την εξέλιξη του στην κρίσιμη δεκαετία ωρίμανσης που ακολουθεί.

 

Σημείο τομής στην εξέλιξη της μουσικής υποκουλτούρας αποτελεί η δολοφονία του (πρώην) low bapper Killah P από ναζιστικό τάγμα εφόδου στο Κερατσίνι, που οδήγησε στην υποτίθεται πολυπόθητη “ένωση” της σκηνής, μέσω της συνέντευξης στην ΕΣΗΕΑ. Στην πραγματικότητα, η πρώτη γενιά εμπορευματικών ράπερς των 90ς, φαίνεται τραγικά αδύναμη να ανταποκριθεί στο γεγονός μιας πραγματικά αιματηρής κι όχι στα λόγια επίθεσης, ανοίγοντας τον δρόμο στην unedrground σκηνή να σηκώσει το αιματηρό, αντιφασιστικό φορτίο, που υποτίθεται τις προηγούμενες δεκαετίες εξέφραζε η low bap σκηνή, μετά την εθνικιστική στροφή των TXC. Το τελευταίο σχίσμα της low bap σκηνής (αποχώρηση Τοτεμ, Χάσμα, Lyrical Punishment κ.α), αφήνει τον BD Foxmoor να εκπροσωπεί πλέον μόνο την οικογενειακή παρακμή του, ενώ πολλά πάλαι ποτέ μέλη της Freestyle Production (Στίχοιμα, Social Waste, Βέβηλος κ.α.) εξελίσσουν μουσικά τα odl school περιεχόμενα τους κυριαρχώντας σε μια πιο conscious μερίδα του hip-hop ακροατηρίου. Μια εξέλιξη που παρατηρούμε αντίστοιχα στην πάλαι ποτέ “άλλη όχθη”, αν πάρουμε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Εισβολέα.

 

Αξίζει ακόμα να σημειωθεί για την δεκαετία που αποχαιρετάμε η μεταφορά της έδρας της κουλτούρας από την Αθήνα στην συμπρωτεύουσα, που όπως και με το πανκ ροκ φαίνεται να γνωρίζει καλύτερα τον τρόπο να ηγεμονεύει στα νεανικά πολιτισμικά ρεύματα. Τα μέλη των Βόρειων Αστέριων ωριμάζουν μουσικά και κατακτούνε την hip-hop κορυφή με ηγέτη τον Λεξ, αλλά και με Τζαμάλ, Μικρό Κλέφτη να διακρίνονται επίσης. Ταυτόχρονα, προς το τέλος της δεκαετίας εμφανίζεται από τις (δυτικές) γειτονιές και καταλήψεις της Θεσσαλονίκης ένα ιδιαίτερα δυναμικό crew (sebatophodia, sponty, cortes, srdm, Hta κα..)  με ρίζες στην diy κουλτούρα και τον αντιφασισμό, που κάτι μας λέει ότι θα πρωταγωνιστήσει στην επόμενη δεκαετία. Καθόλου τυχαία, πρόκειται για το μόνο crew που μας προσφέρει μια γυναικεία φωνή (ΜaryShaw) στα 30 καλύτερα κομμάτια που επιλέξαμε για την δεκαετία. H (t)rap σκηνή κατά την διάρκεια της δεκαετίας παραμένει μια κυρίως μια μάτσο ανδρική ενασχόληση, γεγονός που πολλά σημάδια όμως δείχνουν ότι θα αλλάξει επίσης ριζικά τα επόμενα 10 χρόνια.

 

Με το βλέμμα λοιπόν στο 2030 ακολουθούν τα 30 underground/old school κομμάτια που ξεχωρίσαμε στην δεκαετία 2011-2020 για να διηγηθούμε μια παλιά και ταυτόχρονα σύγχρονη προλεταριακή ιστορία:

 

1. X-ray/moriginalchampsystem - Ξεσσαλόνικα (2011)

 

 

Το 2011 μπαίνει με τον X-Ray να περνάει ακόμα την μετα-δεκεμβριανή λουμπεν (και κατ' εμάς που τον αγαπήσουμε παλιότερα "χρυσή") εποχή του στον δρόμο προς την hipster παρακμή του ως ψηφοφόρου του Ποταμιού. Εδώ τον ακούμε μαζί με τότε crew του και τον 12ο Πίθηκο να εξυμνεί την συμπρωτεύουσα και την αλήτικη κατάληψη Street Attack, ενώ γαμεί το σπίτι κάθε ασφαλιτη.

2. Τα Μάτια των Πνιγμένων - Μια Στιγμή Πρίν Φύγω (2011)

 

Η πικρή εργατική αλήθεια πάντως είναι ότι τα πρώτα χρόνια της κρίσης είναι "λίγα τα λεφτά και η επιβίωση πουτάνα που δεν παίρνει ψιλά". Ο Άψινθος παίρνοντας την σκοτεινή εσωτερική τροχιά κάμποσων μελών των Ψυχοδράμα 07 και συνδυάζοντας την με παλιές ελληνικές μελωδίες, μας χαρίζει έναν εμβληματικό σε ποιότητα δίσκο ("Τα μάτια των πνιγμένων'"), από τον οποίο ξεχωρίζει το συγκεκριμένο κομμάτι.

3. Εισβολέας - Έχω Το Θέμα Μου (Είμαι Στο Σήμα Μου) (2011)

Διαισθανόμενος την ανάγκη αλλαγής πορείας, μακρυά από τις παρηκμασμένες δισκογραφικές, ο Εισβολέας, ένας από τους παλιότερους MCs της σκηνής εγκαινιάζει με το συγκεκριμένο κομμάτι του μια νέα καλλιτεχνική σελίδα, με το βλέμμα στραμμένο στις ρεμπέτικες ρίζες της ελληνικής χιπ χοπ κουλτούρας.

4. Intifada - Mojito Και Επανάσταση (2011)

Το σίγουρο είναι ότι το 2011 η κοινωνία/νεολαία βράζει και ετοιμάζεται να ορμήσει πίνοντας μοχιτο στο Κοινοβούλιο, πνεύμα που εκφράζει χαρακτηριστικά το αντιφα ραπ των Intifada από τις δυτικές συνοικίες της Αττικής, μέσα από το συγκεκριμένο κομμάτι.

5. Killah P - Ο Πειραιάς στην πλάτη μου (2012)

Ο Killah P, πρώην μέλος των "Κακά Μαντάτα", μέσα από τον δίσκο του Ηλιοκαψίματα δηλώνει ότι "κανείς από την κλίκα του δεν ντρέπεται που δήλωσε low bap" και τιμώντας τον λόγο με την πράξη του κουβαλάει την πειραιώτικη ραπ σκηνή στην πλάτη του κόντρα στην ναζιστική άνοδο.  Το συγκεκριμένο τρακ που ακολουθεί το ιδιαίτερα ξεκάθαρο ως προς τις προθέσεις του "Γάμα τους" σκιαγραφεί τους λόγους στοχοποιήσης του από την γνωστή δολοφονική συμμορία.

6. Anser (Flowjob) - Νους Ιθύνων (2012)

Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας των 10ς σηματοδοτούν για πολλούς mcs που γεννήθηκαν τα πρώτα χρόνια των 80ς την είσοδο στην 3η δεκαετία της ζωής τους. Συνδυάζοντας old school πνεύμα και skills ο Anser κατακτά το μερίδιο και τον σεβασμό που του αναλογεί στην σκηνή.

7. Ψυχόδραμα 07 - Το Ξεχασμένο Βασίλειο (2013)

Το πνεύμα των Ψυχοδράμα 07 καθοδηγεί σε όλη την δεκαετία τα μέλη του γκρουπ στις διαφορετικές ατομικές τους πορείες. Εδώ ακούμε ένα από τα σπάνια συλλογικά κομμάτια τους, που ξεχωρίζει, σαν ξεχασμένο βασίλειο.

 

8. Σπείρα & ΚΚ - Η Εποχή Που Ανατέλλει (2013)

Το 2013 γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη η ήττα του προηγούμενου κύκλου αγώνα και το γκρέμισμα των ονείρων για τα χρόνια που ελπίζαμε ότι θα ρθούνε. Η Σπείρα & ΚΚ εκφράζουν εδώ το πνεύμα της αδίστακτης εποχής που ανατέλλει.

 

9. Κανών - Βρωμόφωνα Καθίκια συμμ. Θύτης (2013)

Έχουμε φτάσει στο 2013, η μητροπολιτική παρακμή της κρίσης βρωμάει και ζέχνει και οι RNS, ενισχυμένοι από τον πρώην κρατούμενο Θύτη, προσπαθούν να εκπροσωπήσουν το νιχιλιστικό πνεύμα της εποχής, αποτελώντας αντικειμενικά μια κοινωνική old school αντιπολίτευση στο αναδυόμενο τραπ.

10 Το Σφάλμα & Jolly Roger - Τι μένει; (2013)

Λίγο πριν την δολοφονία του Παύλυ Φύσσα το Σφάλμα μαζί με τους Jolly Roger αναρωτιούνται για το τι μένει από το νόημα της κουλτούρας, αν την δεις ως τέχνη και μόνο. Και απαντάνε προφητικά "ραπάδες ενωμένοι μαζί με τον Αρτέμη".

11. Sadomas - Στη μάχη αγέλαστοι (feat. Μαύρο Λούκι) (2013)

Μετά την δολοφονία του Killah P λιγοι ράπερς παίρνουν μη μεσοβέζικες θέσεις απέναντι στα μαχαίρια των ναζί. Το συγκεκριμένο τρακ του Sadomas, συνοδευόμενο από την φωνή του ΔΠΘ (Μαύρο Λούκι) ξεχωρίζει μέσα στην γενικευμένη σιωπή.

12. DJ Enthro & Τοτέμ - Το Μεγαλύτερο Κόλπο (2014)

Ξεκάθαρη θέση δεν μπορεί παρά να πάρει κι ο Τοτεμ, το έτερο μέλος των "Κακά Μαντάτα", στεκόμενος κόντρα στην περίφημη ένωση του χιπ χοπ. Δηλώνοντας ότι είναι low bap και φαίνεται "άλλοι το γαμήσανε", διατηρεί την αξιοπρέπεια του και προσπαθεί "να ξετινάξει της προβιάς τα σάβαννα".

13. Στοίχημα – Εδώ Αθήνα (2014)

Οι Στίχοιμα το 2014 αγγίζουν την κορυφή με τον εμβληματικό και προφητικό για τη νέα τεχνολογική εποχή (που φαίνεται να ανατέλλει με την covid-19) δίσκο "Μηχανές". Ανάμεσα στα κομμάτια που ξεχωρίζουν η χιπ-χοπ περιγραφή της μητρόπολης.

14. Λεξ - Φραχτης (2014)

 

Την ίδια χρονιά ο Λεξ εισβάλλει ορμητικά στο προσκήνιο με τον δίσκο "Ταπεινοί και Πεινασμένοι", σχεδιάζοντας την "τέλεια ληστεία", που θα ολοκληρωθεί 4 χρόνια μετά με την δεύτερη προσωπική του δουλειά.

15. Φι Βητα Σιγμα - Μια Νύχτα Που Πονάς Και Εγκαταλείπεις (2015)

Το πετραλωνιώτικο crew των Bong Da City, χωρίζεται στα δύο και το ένα τμήμα του, οι ΦΒΣ, στα μέσα της δεκαετίας μας χαρίζει αυτό το νοσταλγικό ραπ δυναμίτη.

16. Ζωντανοί Νεκροί - Αεροπλανάκι (2015)

Την δεκαετία αυτή πάλι, οι Ζωντανοί Νεκροί ενώνονται για λίγο, μαζεύουν κάμποσα γκαφρα από τους φοιτητές της σχολή τους και οριστικοποιούν μέσα από το beef Τάκη - Υπο ότι δεν πρόκειται να βγάλουν ποτέ Δεύτερο Τόμο. Από την σύντομη επανένωση τους ξεχωρίζει ένα τρακ που μιλάει για μια διαφορετική επιθυμητική μορφή "ψεκασμένων".

17. Social Waste - Χρόνης (2015)

 

Είμαστε στο 2015 λοιπόν και η αριστερά κατακτά επιτέλους την εξουσία. Οι Social Waste, στην πορεία προς διαμόρφωση ενός ήχου που αποκαλούνε "χιπ χοπ της Μεσογείου" θυμούνται τον Χρόνη Μίσσιο και την κριτική του στην γραφειοκρατική αρτηριοσκληρωση των συντρόφων, χαρίζοντας μας ένα από τα πιο όμορφα στρατευμένα κομμάτια της δεκαετίας.

 

18. Τζαμάλ - Αμαρτωλή Πόλη (συμμετοχή Μικρός Κλέφτης – Ζήνων) 2015

Παρασυρμένος από την ορμητική είσοδο του Λεξ, ο Τζαμάλ φτιάχνει έναν επίσης εκρηκτικό για την Ελλάδα της κρίσης δίσκο (Φαβέλλα), από το οποίο ξεχωρίζουμε το τρακ που ραπάρει μαζί με τα υπόλοιπα αδέλφια του από τους ΒΟΡ.ΑΣ.

19. Νέγρος Του Μοριά - Μ.Π.Ε.Σ.Α ΙΙΙ (2016)

Την δεκαετία αυτή ωριμάζουν οι συνθήκες για να εκφραστεί μέσω του ελληνικού ραπ και η δεύτερη γενιά αφρικανών μεταναστών. Πέρα από τον πιο πολιτικοποιημένο MC Yinka, ξεχωρίζει για την σχέση του με τον μαύρο πολιτισμό που αναπτύσσεται στα στενά της Κυψέλης ο Νέγρος του Μοριά.

20. Βέβηλος & Τσέκος - Κεφάλαιο 5: Με Λένε Δρόμο (1η εκδοχή) (2016)

 

Ο Βέβηλος αφού περνάει μια σύντομη περίοδο επανασυμφιλίωσης με τον "νονό" του από την οποία κρατάει την επανένωση με τον Παράφρων από την Βαβυλώνα, οριστικοποιεί αυτήν την δεκαετία την δικιά του ανεξάρτητη τροχιά, έκφρασης του πνεύματος του δρόμου. 

 

21. Rationalistas - Δεν Έμαθες Να Ακούς (2017)

Ορμώμενοι από τις δυτικές συνοικίες της Αθήνας, οι Rationalistas σημαδεουν την δεκαετία με αντιφασιστικό στίχο που εκφράζει τα παιδιά της γειτονιάς που δέχονται την διαφορετικότητα.

 

22. - Tabura Bota - Μιλάει Και Λέει (2018)

 

Είμαστε πλέον στο 2018 και οι Tabura Bota από τα Γιάννενα μιλάνε για τους αγγελιοφόρους της επόμενης κυβέρνησης, σε ένα δυνατό underground τρακ του χιπ χοπ των Βαλκανίων και της Μεσογείου.

 

23. Λεξ - Κοράκια (2018)

Το 2018 θα γραφτεί στην ιστορία όμως σαν το έτος που σκάει σαν κομήτης στην χιπ χοπ σκηνή ο δεύτερος δίσκος του Λεξ με 9 κομμάτια διαμάντια για την ελληνική προλεταριακή συνθήκη. Ξεχωρίζουμε το Κοράκια για το ταπεινό υπαρξιακό βλέμμα κάποιου που η "επιτυχία της αποτυχίας τον έχει τρελάνει" αλλά "δεν ξεχνάει ποτέ με ποιούς είναι".

  24. Sedatephobia - Γιώτα Γενιά (2018)

 

Στην ίδια πόλη την ίδια χρονιά εμφανίζονται οι sedatephodia που μιλάνε για την "γενιά που όλοι την εβδομάδα άγχος και μετά ναρκωτικά", την οποία ονομάζουν "γιώτα γενιά" λόγω της άρνησης της να φορέσει τα χακι.

 

25. Zoro&Buzz - Η Πιο Δύσκολη Χρονιά (prod. By Ntolos) (2018)

Το 2018 παρέμενε πάντως μια δύσκολη χρονιά και οι Zoro&Buzz απο το Περιστέρι φτιάχνουν ένα εμβληματικό κομμάτι με το οποίο τραβάνε την προσοχή στην old school σκηνή.

26. Κορτες - ΔΕΝ – A1 (2019)

Εν έτει 2019 ο Κορτες (που πιο πριν είχε διακριθεί για το ιδιαίτερο ραπ στιλ του μέσω των πιο ηλεκτρονικών Phonotribe) προχωρά στην δημιουργία του δίσκου ΔΕΝ και ισορροπώντας μεταξύ κυνισμού και πολιτικοποιήσης (χαρακτηριστικό της εποχής πριν την έλευση του ιού) υποστηρίζει ότι "δεν έχει νόημα αλλά έχει πλάκα".

27. Λόγος Τιμής - Νιώθω Έντονα (2019)

 

Το 2019 ανατέλλει από την ιστορική ραπ βαση του Γαλατσίου το άστρο των Λόγος Τιμής, που φαίνεται να εκπροσωπεί επάξια τα αδέλφάκια και τους κοπριτες από τα προσφυγικά σπίτια και τα πάρκα της γειτονιάς.

28. DJ Μoya x TNT x Ήρωας x Lobo x Fer De Lance – Τελεσίγραφο (2019)

 

Το 2019 έχουμε πλέον την επάνοδο της ΝΔ στην κυβέρνηση και ο υπουργός δημόσιας τάξης Χρυσοχοϊδης δίνει τελεσίγραφο στην underground νεολαία να εγκαταλείψει τους δρόμους και τις καταλήψεις. Παίρνει την κατάλληλη απάντηση από το ομώνυμο κομμάτι του Dj Moya, στο οποίο ραπάρουν TNT x Ήρωας x Lobo x Fer De Lance.

29. ΒΗΤΑΠΕΙΣ - Ροή Του Μέλλοντος - Αποκάλυψις 2020

Από ένα αφιέρωμα στην δεκαετία 2011-2020 δεν μπορεί να λείπει η φωνή και το στιλ των ΒΠς, που άλλωστε άνοιξε από τα '00ς τον δρόμο για να εκφραστούν πολλές τοπικές και οπαδικές φωνές πανελλαδικα. Στην προσφατη επάνοδο τους, συνδυάζοντας τον νέο ήχο με παλιά μηνύματα μλάνε για την τρέχουσα αποκαλυπτική συνθήκη της μετα-covid εποχής.

 

30. λ.ο.σ. - Το Σκοτάδι Δεν Είναι Μαύρο (Official graffiti animation lyric video) (2020)

 

 Αποχαιρετόντας λοιπόν την δεκαετία δια μέσου ενός δυστοπικού έτους, ο λ.ο.ς. μας ταξιδεύει στις ουτοπικές και κρυμμένες από το κυρίαρχο βλέμμα διαστάσεις του, υπενθυμίζοντας μας πέρα από το στοιχείο του graffity το γεγονός ότι "το σκοτάδι δεν είναι μαύρο".